همسران پیامبر (ص) زنانی که پیامبر (ص) با آنان ازدواج کرد و در قرآن با لقب امهات المومنین (مادران مؤمنان) از آنان یاد شده و احکام و دستورهای خاصی برای آنها آمده است.
اینتین – عالمان مسلمان درباره شمار همسران پیامبر(ص) اختلاف نظر دارند. برخی سیزده و برخی دیگر پانزده همسر برای او برشمرده اند و دیدگاه های دیگری هم در این زمینه هست. منشأ این اختلاف به شمارش و عدم شمارش کنیزان در شمار همسران پیامبر برمی گردد. ازدواج های پیامبر در راستای مأموریت او (تبلیغ دین اسلام) بوده است و با انگیزه هایی همچون جلب حمایت قبایل و طوایف بزرگ عرب، زدودن افکار غلط جاهلی، تقویت جایگاه اجتماعی زنان آسیب دیده و دلجویی از آنان و نیز آزادسازی اسیران انجام شده است. در ادامه نام این بانوان آورده شده است:
خدیجه دختر خویلد (ازدواج: ۲۵ عام الفیل)
سوده دختر زمعه (ازدواج: قبل از هجرت)
عایشه دختر ابوبکر (ازدواج: ۲ق)
حفصه دختر عمر بن خطاب (ازدواج: ۳ق)
زینب دختر خزیمه (ازدواج: ۳ق)
ام سلمه دختر ابوامیه (ازدواج: ۴ق)
زینب دختر جحش (ازدواج: ۵هجری)
جویریه دختر حارث (ازدواج: ۵ یا ۶ق)
ام حبیبه دختر ابوسفیان (ازدواج: ۶ یا ۷ق)
ماریه دختر شمعون (ازدواج: ۷ق)
صفیه دختر حیی (ازدواج: ۷ق)
میمونه دختر حارث (ازدواج: ۷ق)
روایت های مختلف درباره تعداد همسران پیامبر
درباره تعداد همسران پیامبر اختلاف نظر وجود دارد: به گزارش ابن هشام در السیره النبویه، تعداد همسران پیامبر سیزده تن بود: خدیجه، سوده، عایشه، زینب دختر خُزَیمه، حفصه دختر عمر، ام سلمه، زینب دختر جَحش، جُوَیریه، ام حبیبه، صفیّه و میمونه، عمره بن یزید کلابی و اسماء بنت نعمان کندی. هنگام وفات پیامبر، جز خدیجه و زینب دختر خُزَیمه، دیگر همسران او زنده بودند.
در روایتی از امام صادق(ع)، شمار همسران پیامبر پانزده تن ذکر شده است. علی بن حسین مسعودی و شمس الدین ذَهَبی هم همسران پیامبر را پانزده تن دانسته اند. در برخی روایات، شمار آن ها تا هجده تن نیز ذکر شده است. البته حضرت محمد(ص) ۲۵ سال تا زمانی که حضرت خدیجه زنده بود فقط یک همسر داشت و پس از درگذشت حضرت خدیجه و هجرت به مدینه همسران دیگری اختیار کرد.
گفته شده سبب اختلاف در تعداد همسران پیامبر(ص) آن است که برخی از مورخان، زنانی را که به عللی با پیامبر(ص) زندگی نکرده اند یا کنیزان او را هم جزو همسرانش به شمار آورده اند. در منابع، نام برخی از آن ها از جمله ماریه قبطیه و ریحانه دختر زید آمده است.
از همسران پیامبر(ص) تنها خدیجه(س) و ماریه قبطیه صاحب فرزند شدند. ماریه ابراهیم را به دنیا آورد. از خدیجه بنابر مشهور، چهار دختر (فاطمه(س)، زینب، ام کلثوم و رقیه) و نیز دو پسر (عبدالله و قاسم) متولد شد. البته برخی از محققان شیعه بر این باورند که زینب، ام کلثوم و رقیه، دختران پیامبر(ص) و خدیجه نبوده اند؛ بلکه دختران خواهرِ خدیجه بوده اند که در خانه او بزرگ شدند.
فلسفه ازدواج های متعدد پیامبر
تعدد زوجات در دوره پیامبر(ص) امری رایج بوده است؛ با این همه گفته اند پیامبر بر اساس حکمت هایی و در راستای مأموریت الهی (تبلیغ دین اسلام)، ازدواج های متعددی انجام داده است. برخی از دلایلی که برای تعدد همسران پیامبر(ص) ذکر شده، به شرح زیر است:
جلب پشتیبانی قبایل و طوایف بزرگ عرب و تقویت نفوذ سیاسی و اجتماعی خود از راه پیوند سببی با آنان؛ مانند ازدواج با عایشه.
تقویت جایگاه اجتماعی زنان آسیب دیده، همچون زنان بیوه و اسیر (بیشتر همسران پیامبر(ص) بیوه بودند).
دلجویی از زنان، به دلیل آسیب هایی که به خاطر پذیرش اسلام، متحمل شده بودند؛ مانند ازدواج با ام حبیبه.
محافظت و تأمین زندگی بیوه زنان فقیر(همسران شهید) و یتیمان ، مانند ازدواج با ام سلمه و زینب دختر خزیمه.
نشان دادن عظمت و قدرتمندی اسلام و مسلمانان، مانند ازدواج با صَفیّه.
حفظ زنان از خطرات جانی، مانند ازدواج با سوده.
آزادسازی اسیران و بردگان، مانند ازدواج با جُوَیریه بنت حارث.
منبع | دلگرم
