در این مقاله زندگینامه امام موسی کاظم (ع) از تولد تا شهادت، نقش هارونالرشید و مظلومیت امام کاظم بررسی شده است.
اینتین – زندگینامه امام موسی کاظم (ع) سرشار از صبر، عبادت و مبارزه با ظلم است. امام هفتم شیعیان در دورانی پرتنش از حکومت عباسیان زندگی کرد و با وجود فشارها، زندانهای طولانی و محدودیتهای شدید، مسیر هدایت امت اسلامی را ادامه داد. در این مقاله، زندگی امام موسی کاظم (ع) را از تولد در مدینه تا دوران امامت و سرانجام شهادت مظلومانه در زندان بررسی میکنیم تا با سیره و جایگاه این امام بزرگوار بیشتر آشنا شویم. همچنین در این مقاله با زندگی سیاسی امام هفتم شیعیان آشنا خواهید شد.
زندگینامه امام موسی کاظم (ع)
موسی بن جعفر در سال ۱۲۸ یا ۱۲۹ هجری قمری هنگامی که امام صادق (ع) و همسرش حمیده از حج بازمیگشتند، در منطقه ابواء به دنیا آمد. برخی مکان ولادت ایشان را مدینه دانستهاند. درباره تاریخ ولادت امام کاظم اختلاف است؛ طبری ولادت ایشان را در ذیالحجه و طبرسی آن را در ۷ صفر دانسته است. نام پدر امام موسی کاظم (ع)، موسی بن جعفر (به عربی: مُوسَی بْنُ جَعْفَرِ الْکاظِم) است.
دوران کودکی امام موسی کاظم (ع)
مادر آن حضرت حمیده کنیزی از اهل مغرب یا اندلس (اسپانیا) بوده است و نام پدر حمیده را صاعد مغربی (بربری) گفته اند. امام موسی کاظم (ع) هنوز کودک بود که فقهای مشهور مثل ابو حنیفه از او مسئله می پرسیدند و کسب علم می کردند.
امام موسی بن جعفر (ع) در دوران انتقال قدرت از امویان به عباسیان به دنیا آمد. در چهار سالگی وی، نخستین خلیفه عباسی به حکومت رسید. در منابع تاریخی از زندگی امام کاظم تا پیش از امامت وی، اطلاعات چندانی در دست نیست، جز چند گفتگوی علمی در زمان کودکی از جمله گفتگو با ابوحنیفه و عالمان ادیان دیگر که در مدینه رخ داده است.
امام موسی کاظم چند سال عمر کرد؟
امام موسی کاظم (ع) در سحرگاه روز یکشنبه ۷ صفر سال ۱۲۸ یا ۱۲۹ هجری قمری در روستای ابواء، میان مکه و مدینه، دیده به جهان گشودند و سرانجام در ۲۵ رجب سال ۱۸۲ یا ۱۸۳ هجری قمری در زندان هارونالرشید در بغداد، بر اثر مسمومیت به شهادت رسیدند؛ بر این اساس، آن حضرت ۵۵ سال عمر کردند.
تعداد همسران امام موسی کاظم (ع)
تعداد همسران امام کاظم (ع) روشن نیست و تنها میدانیم که نخستین همسر ایشان، نجمه مادر امام رضاست.
امام موسی کاظم چند فرزند داشت؟
از تعداد فرزندان امام موسی کاظم (ع) نیز در منابع تاریخی گزارشهای متفاوتی آمده است. به گزارش شیخ مفید، تعداد فرزندان امام موسی کاظم (ع) به ۳۷ فرزند (۱۸ پسر و ۱۹ دختر) میرسد. امام رضا (ع)، إبراهیم، شاهچراغ، حمزه، اسحاق از جمله پسران و فاطمه معصومه و حکیمه از جمله دختران او هستند. نوادگان امام کاظم (ع) به سادات موسوی شهرت دارند.
دوران امامت امام موسی کاظم (ع)
امام موسی بن جعفر (ع)، پس از شهادت امام صادق (ع) در سال ۱۴۸ قمری در سن ۲۰ سالگی به امامت رسید. مدت امامت موسی بن جعفر ۳۵ سال بود و با شهادت ایشان در سال ۱۸۳ امامت به فرزندشان، امام رضا (ع) منتقل شد.
خلفای معاصر امام موسی کاظم (ع)
خلفای دوران پیش از امامت امام موسی کاظم (ع) مربوط به سال های ۱۲۸ تا ۱۴۸ قمری است. در این سال ها به ترتیب مروان بن محمد (۱۲۸-۱۳۲)، سفاح (۱۳۲-۱۳۶) و منصور دوانیقی (۱۳۶-۱۴۸) بر کرسی خلافت نشستند.
خلفای دوره امامت شامل چهار خلیفه می شود که از سال ۱۴۸ تا ۱۸۳ قمری خلافت کردند. اسامی خلفای دوران امامت امام موسی کاظم (ع) عبارتند از منصور دوانیقی (۱۴۸-۱۵۸)، مهدی عباسی (۱۵۸-۱۶۹)، هادی عباسی (۱۶۹-۱۷۰) و هارون عباسی (۱۷۰-۱۸۳).
دوران زندان امام موسی کاظم (ع)
امام کاظم (ع)، در طول دوران امامتش چندین بار از سوی خلفای عباسی احضار و زندانی شد.
امام موسی کاظم چند سال در زندان بود؟ نخستین بار در زمان خلافت مهدی عباسی، امام را به دستور خلیفه از مدینه به بغداد منتقل کردند. هارون نیز دو بار امام را زندانی کرد. زمان دستگیری و زندان اول در منابع ذکر نشده ولی دومین بار در ۲۰ شوال سال ۱۷۹ ایشان را در مدینه دستگیر و در ۷ ذیحجه در بصره در خانه عیسی بن جعفر زندانی کرد. بنا به گزارش شیخ مفید، هارون در سال ۱۸۰ در نامهای به عیسی بن جعفر، از او خواست امام را به قتل برساند، ولی او نپذیرفت. امام را پس از مدتی به زندان فضل بن ربیع در بغداد منتقل کردند. امام کاظم (ع) سالهای پایانی عمر خود را در زندانهای فضل بن یحیی و سندی بن شاهک گذراند. در زیارتنامه امام کاظم (ع) با عبارت الْمُعَذَّبِ فِی قَعْرِ السُّجُون؛ «کسی که در سیاهچالها شکنجه میشد» به او سلام داده شده است.
درباره دلیل دستگیر شدن امام هفتم شیعیان توسط خلفای عباسی و انتقال ایشان به زندان، گزارشهای متفاوتی در منابع آمده است. بنا بر برخی گزارشها دلیل دستگیری وی به دستور هارون، حسادت یحیی برمکی و بدگویی علی بن اسماعیل بن جعفر از وی نزد هارون بوده است. گفته شده هارون به ارتباط شیعیان با امام کاظم حساس بود و از اینکه اعتقاد شیعیان به امامت آن حضرت باعث تضعیف حکومت وی شود، بیم داشت. همچنین بر پایه برخی گزارشها دلیل زندانی شدن امام کاظم (ع) این بود که برخی از شیعیان همچون هشام بن حکم، با وجود اینکه امام دستور به تقیه داده بود، خواست امام را رعایت نمیکردند. این گزارشها مناظرههای هشام بن حکم را از جمله اسباب زندانی شدن امام برشمردهاند.
امام موسی کاظم چند سال در زندان بود؟
ایشان در طول مدت زمان امامتشان حدود از ۵ تا ۶ سال را در زندان سپری کردند و بیشترین مدت زمان زندانی شدن ایشان ۴ سال و در دوران هارون بوده است.
شهادت امام موسی کاظم (ع)
واپسین روزهای عمر امام کاظم (ع) در زندان سندی بن شاهک سپری شد. شیخ مفید گفته است سندی، به دستور هارون الرشید امام را مسموم کرد و امام سه روز پس از آن به شهادت رسید. شهادت امام در ۲۵ رجب سال ۱۸۳ در بغداد رخ داده است.
درباره کیفیت شهادت امام سه روایت مختلف نقل شده است:
شهادت آن حضرت در پى مسموم کردن امام صورت گرفته است. این در روایتى از امام رضا (ع) آمده است. همینطور روایات دیگرى که یحیى بن خالد را به قتل آن حضرت متهم مىکند، این نکته آمده است.
در نقلى آمده است که آن حضرت را در فرشى پیچانده و چنان فشار دادهاند که حضرت به شهادت رسیده است.
روایت دیگر آن است که حمدالله مستوفى نقل کرده: شیعه گویند به فرمان هارون الرشید سرب گداخته در حلق ایشان ریختند.
در این باره روایتى که بیش از همه شهرت دارد، مسموم ساختن امام است. پس از شهادت امام، جسد مبارک آن حضرت را به دو دلیل در معرض دید خواص اهل بغداد و عموم مردم قرار دادند:
بنا به نوشته اربلى، سندى بن شاهک، فقها و وجوه اهل بغداد را که هیثم بن عدى نیز در میان آنها دیده میشد، بر سر جسد مبارک امام آورد تا ببینند زخم و جراحت و یا آثار خفگى در بدن آن حضرت وجود ندارد و به مرگ طبیعى از دنیا رفته است.
از آنجا که برخى از شیعیان معتقد به مهدویت آن حضرت بودند و یا احتمال داشت اعتقاد به مهدویت او پیدا کنند، جسد امام را روى پل بغداد بر زمین نهادند و یحیى بن خالد دستور داد تا فریاد زنند: این موسى بن جعفر است که رافضه معتقدند او نمرده است. پس از آن مردم آمده و او را در حالى که از دنیا رفته بود نگاه کردند.
تاریخ شهادت امام بنا به نقل شیخ صدوق ۲۵ رجب ۱۸۳ بنا به نقل شیخ مفید ۲۴ رجب، و در نقل مستوفى، روز جمعه ۱۴ صفر بوده است.
پیکر امام موسی بن جعفر (ع) را در منطقه شونیزیه در مقبره خانوادگی منصور که به مقابر قریش شهرت داشت، دفن کردند. آرامگاه امام کاظم (ع) و امام جواد (ع)، در منطقه کاظمین در بغداد به حرم کاظمین مشهور و زیارتگاه مسلمانان بهویژه شیعیان است. بر پایه روایاتی از امام رضا (ع)، ثواب زیارت قبر امام کاظم، با زیارت قبر پیامبر اکرم (ص)، حضرت علی (ع) و امام حسین (ع) برابری میکند.
قاتل امام موسی کاظم کیست؟
سندی بن شاهک از افراد سنگدل و جلادان بیرحم دوران خلافت عباسی بهشمار میرفت که اطلاعات دقیقی از زمان تولد و مرگ او در منابع تاریخی ثبت نشده است؛ با این حال، آنچه بهطور متفقعلیه در گزارشهای تاریخی و روایت مورخان آمده، این است که وی زندانبان و عامل شهادت امام موسی کاظم (ع)، امام هفتم شیعیان، بوده و نقش مستقیم در به قتل رساندن آن حضرت داشته است.
شخصیت اخلاقی امام موسی کاظم (ع)
امام موسی کاظم (ع) در علم و تواضح و مکارم اخلاق و کثرت صدقات و سخاوت و بخشندگی ضرب المثل بود. بدان و بداندیشان را با عفو و احسان بی کران خویش تربیت می فرمود. شبها به طور ناشناس در کوچه های مدینه می گشت و به مستمندان کمک می کرد. مبلغ دویست، سیصد و چهارصد دینار در کیسه ها می گذاشت و در مدینه میان نیازمندان قسمت می کرد. موسی بن جعفر در مدینه معروف بود و اگر به کسی صره ای می رسید بی نیاز می گشت.
منبع | ستاره
