هفته نیروی انتظامی چه زمانی است و تاریخچه روز پلیس چیست؟ با مطالعه ادامه این بخش از تاریخچه، علت نام‌گذاری، خدمات و جزئیات بخشودگی جرایم رانندگی در این هفته مطلع خواهید شد.
اینتین – هفته نیروی انتظامی فقط یک مناسبت در تقویم نیست؛ پشت این عنوان، بیش از یک قرن تغییر و تحول در ساختار پلیس ایران قرار دارد. از زمانی که برقراری نظم در شهرها بر عهده مأموران محلی بود تا شکل‌گیری نظمیه، شهربانی، ژاندارمری و در نهایت پلیس یکپارچه، نهادهای انتظامی ایران مسیر طولانی و متفاوتی را پشت سر گذاشته‌اند.
تاریخچه شکل‌گیری ساختار پلیس و هفته نیروی انتظامی
اگر برایتان سؤال شده که روز ناجا کی هست و دلیل هفته نیروی انتظامی چیست، پاسخ را باید در تاریخ تغییر ساختار پلیس و نحوه نام‌گذاری این مناسبت جست‌وجو کرد. در ادامه، این مسیر را مرحله‌به‌مرحله و به زبان ساده مرور می‌کنیم.
۱. از قراولان تا نخستین پلیس سازمان‌یافته
پیش از ایجاد پلیس به شکل امروزی، برقراری نظم شهری بیشتر به نیروهای محلی و مأمورانی مانند قراولان و داروغه‌ها سپرده می‌شد. این شیوه با گسترش شهرها و پیچیده‌تر شدن امور اجتماعی دیگر پاسخگوی تمام نیازهای انتظامی نبود.
نقطه عطف مهم در شکل‌گیری پلیس نوین ایران به دوره ناصرالدین‌شاه قاجار برمی‌گردد. آشنایی شاه قاجار با ساختار پلیس اروپایی در سفرهای خارجی، ایده ایجاد یک تشکیلات منظم انتظامی را تقویت کرد. در ادامه، کنت دو مونت‌فورت، مستشار بلژیکی، برای سازمان‌دهی پلیس تهران به ایران آمد و تشکیلاتی با ساختار جدید شکل گرفت.
این اتفاق را می‌توان یکی از مهم‌ترین مراحل گذار از شیوه‌های سنتی حفظ نظم به سمت یک سازمان پلیسی مدرن در ایران دانست.
وقتی «نظمیه» جای خود را به «شهربانی» داد
ساختار پلیس در سال‌های بعد ثابت نماند و با تغییرات سیاسی و اداری کشور، سازمان آن نیز دستخوش تحول شد. در دوره پهلوی، عنوان «نظمیه» به تدریج جای خود را به «شهربانی» داد و این نهاد مسئولیت بخش مهمی از امور انتظامی شهرها را بر عهده گرفت.
وظیفه ژاندارمری چه بود؟
در آن دوره، در کنار شهربانی، ژاندارمری نیز فعالیت می‌کرد و مأموریت‌های آن بیشتر به مناطق خارج از شهرها، جاده‌ها و مرزها مربوط می‌شد. بنابراین برای سال‌ها، پلیس شهری و ژاندارمری دو بخش مهم ساختار انتظامی کشور بودند.
این تقسیم‌بندی باعث شده بود که وقتی درباره تاریخ پلیس ایران صحبت می‌کنیم، نتوانیم آن را فقط به یک سازمان محدود کنیم؛ بلکه باید مجموعه‌ای از نهادهای انتظامی را در نظر بگیریم که هرکدام وظایف مشخصی داشتند.
انقلاب و شکل‌گیری یک پلیس واحد
پس از پیروزی انقلاب اسلامی، کمیته انقلاب اسلامی نیز در کنار شهربانی و ژاندارمری در حوزه نظم و امنیت فعالیت می‌کرد. وجود چند مجموعه انتظامی و نیاز به هماهنگی بیشتر، سرانجام به تصویب قانون ادغام این نیروها انجامید.
ادغام نیروی انتظامی و شکل‌گیری ناجا
در سال ۱۳۶۹ قانون مربوط به ادغام نیروهای انتظامی تصویب شد و در سال ۱۳۷۰، شهربانی، ژاندارمری و کمیته انقلاب اسلامی در ساختاری واحد ادغام شدند. به این ترتیب، نیروی انتظامی جمهوری اسلامی ایران شکل گرفت و عنوان «ناجا» برای سال‌ها به یکی از شناخته‌شده‌ترین نام‌های پلیس ایران تبدیل شد.
فراجا چیست؟
سال‌ها بعد، ساختار این نیرو تغییر کرد و عنوان «فرماندهی انتظامی جمهوری اسلامی ایران» یا «فراجا» مورد استفاده قرار گرفت. به همین دلیل ممکن است در مطالب قدیمی‌تر با واژه ناجا و در اخبار جدید با عنوان فراجا مواجه شویم.
چرا روز نیروی انتظامی در مهرماه برگزار می‌شود؟
شاید یکی از پرتکرارترین پرسش‌ها درباره این مناسبت این باشد که چرا برنامه‌های هفته پلیس در مهر برگزار می‌شوند، در حالی که تاریخ تصویب قانون ادغام نیروهای انتظامی در تیرماه قرار دارد.
در سال‌های ابتدایی، ۲۷ تیرماه به مناسبت تصویب قانون ادغام نیروهای انتظامی به‌عنوان روز نیروی انتظامی شناخته می‌شد و برنامه‌های مرتبط نیز در همان ماه برگزار می‌شدند.
اما از سال ۱۳۷۸، زمان برگزاری هفته نیروی انتظامی به مهرماه منتقل شد. یکی از دلایل مطرح‌شده برای این تغییر، امکان برگزاری برنامه‌های آموزشی و فرهنگی در زمان فعالیت مدارس و دانشگاه‌ها بود. علاوه بر آن، شرایط آب‌وهوایی مهرماه برای برگزاری برنامه‌های عمومی نسبت به گرمای تابستان مناسب‌تر بود.
به همین دلیل، ۱۳ مهر در حافظه عمومی به‌عنوان روز نیروی انتظامی شناخته شد و هفته‌ای که در اطراف این مناسبت برگزار می‌شود، به هفته انتظامی یا هفته پلیس شهرت پیدا کرد.
خدمات هفته نیروی انتظامی
یکی از بخش‌هایی که شاید برای مردم کاربردی‌تر از برنامه‌های مناسبتی باشد، خدماتی است که در این ایام ارائه یا معرفی می‌شوند.
به‌طور مثال، در هفته نیروی انتظامی ۱۴۰۵، افزایش ساعت کاری مراکز تعویض پلاک و صدور گواهینامه و توسعه برخی خدمات غیرحضوری اعلام شده است. همچنین در حوزه راهور، استفاده از سامانه‌های اینترنتی برای مدیریت نوبت‌ها به منظور کاهش صف‌های حضوری و نظم‌دهی به مراجعه شهروندان مورد توجه قرار گرفته است.
بنابراین اگر به دنبال خدمات هفته نیروی انتظامی هستید، بهتر است صرفاً به تخفیف یا بخشودگی جرایم فکر نکنید؛ خدمات الکترونیکی، نوبت‌دهی، امور گواهینامه و شماره‌گذاری نیز می‌توانند بخشی از تسهیلات و اطلاع‌رسانی‌های این ایام باشند.
آیا خلافی خودرو در هفته ناجا نصف می‌شود؟
برای سال ۱۴۰۵، خبر اعلام‌شده درباره جرایم رانندگی، بخشودگی دیرکرد است؛ یعنی رانندگان در بازه اجرای طرح می‌توانند بدون پرداخت مبلغ مربوط به دیرکرد، برای تسویه جرایم و خلافی خودرو اقدام کنند. این طرح از ۱۰ تا ۱۶ مهر اعلام شده است.
منبع: ستاره
