معنی و داستان ضرب المثل یکی میمرد ز درد بینوایی، یکی میگفت خانم زردک میخواهی؟! را در این بخش بخوانید و به معلومات عمومی خود اضافه کنید.
اینتین – پشت بسیاری از ضربالمثلهای فارسی، حکایتهایی شنیدنی و پندآموز نهفته است که نسلبهنسل نقل شده و بخشی از فرهنگ و ادبیات عامه ما را شکل دادهاند. ضربالمثل «یکی میمُرد ز درد بینوایی، یکی میگفت خانم زردک میخواهی؟» نیز از همین نمونههاست؛ عبارتی که به تفاوت میان نیاز واقعی انسان و پیشنهادی نامتناسب با شرایط او اشاره دارد. اما این مثل از چه داستانی سرچشمه گرفته و ماجرای شکلگیری آن چه بوده است؟ در ادامه، ریشه و داستان این ضربالمثل را بررسی میکنیم.
حکایت بینوا و زردک
زنی تهیدست همراه فرزندانش زندگی میکرد. چند سال پیش، شوهرش به دلیل بیماری و ناتوانی مالی برای تأمین هزینه پزشک و درمان از دنیا رفته بود و از آن زمان به بعد، زن بهتنهایی مسئول تأمین مخارج زندگی و نگهداری از کودکانش بود.
مدتی بعد، خود زن نیز بیمار شد و دیگر توان کار کردن و فراهم کردن هزینههای زندگی را نداشت. وضعیت مالی خانواده روزبهروز دشوارتر شد تا جایی که زن حتی از پرداخت اجاره خانه نیز بازماند. صاحبخانه که از شرایط سخت زندگی او باخبر بود، حاضر نشد برای پرداخت اجاره مهلتی در نظر بگیرد و سرانجام زن و فرزندانش را از خانه بیرون کرد و وسایل اندکشان را نیز به کوچه ریخت.
زن درمانده که نه پولی داشت و نه سرپناهی، کنار وسایلش نشست و با تلخی شروع به گریه کرد. رهگذران یکی پس از دیگری از آنجا عبور میکردند، بیآنکه کسی توقف کند و از حال او بپرسد.
در همین هنگام، دستفروشی از کوچه عبور کرد و وقتی زن را دید، لحظهای ایستاد و با صدای بلند گفت: «خانم، زردک نمیخواهی؟ زردک نمیخری؟»
زن بینوا که از شدت گرسنگی، بیپناهی و درماندگی به ستوه آمده بود، با چشمانی اشکآلود پاسخ داد: «ای از خدا بیخبر! ما از گرسنگی و بیپولی و آوارگی داریم میمیریم و آهی در بساط نداریم؛ آن وقت تو از من میپرسی زردک میخواهم؟»
از همین حکایت، این بیت بهعنوان کنایهای از بیتوجهی به نیاز واقعی فرد شکل گرفته است:
یکی میمُرد ز درد بینوایی
یکی میگفت خانم زردک میخواهی؟
معنی و کاربرد ضرب المثل یکی میمرد ز درد بینوایی
این ضربالمثل زمانی به کار میرود که فردی درگیر مشکل، بیماری یا گرفتاری جدی باشد، اما اطرافیانش بدون توجه به وضعیت او، از نیاز و درد واقعیاش بیخبر بمانند یا حتی پیشنهادی کاملاً بیارتباط با شرایطش مطرح کنند. در چنین موقعیتی، این مثل به نوعی بیتوجهی به گرفتاری دیگران و نادیده گرفتن نیاز واقعی آنها اشاره دارد؛ درست مانند کسی که در سختترین شرایط قرار گرفته، اما اطرافیان به جای کمک و همدلی، سرگرم مسائل خودشان هستند.
این مفهوم با یکی از ارزشهای مهم اخلاقی در فرهنگ ایرانی و آموزههای دینی نیز پیوند دارد؛ یعنی توجه به حال نیازمندان، کمک به افراد ناتوان و بیتفاوت نبودن در برابر رنج و گرفتاری دیگران.
معنی زردک چیست؟
اگر با شنیدن این ضرب المثل معنی زردک برایتان سوال شده و یا میخواهید بدانید نام دیگر زردک چیست، باید بگوییم «زردک» معمولاً به هویج زرد یا نوعی هویج و یا ریشهٔ زردرنگ گفته میشود و در فارسی نامهای دیگری مثل هویج زرد برای آن به کار میرود.
منبع: ستاره
